N2 · terroir / geografische aanduiding
Svensk Punsch — GA
- Ligging
- Zweden59.33 / 18.07
- Bescherming
- Geografische aanduiding geregistreerd in de Europese UnieDossier PGI-SE-01928 · in de Unie sinds 29 augustus 1994
- Validatie
- Eerste versiein afwachting van de wetenschappelijke raad
Kleur: Planten, zoals in de Atlas. Elk naburig item leidt naar zijn pagina; het inzetkaartje rechtsboven opent het wijde overzicht.
Een Zweedse, zoete en stroperige drank, geel tot bruin, gemaakt van arak die uit Indonesië wordt ingevoerd, suikersiroop, water en aromatische stoffen. Hij heeft 20 tot 30 % vol. en wordt koud of warm geserveerd, naargelang de gelegenheid en het seizoen.
Zijn alcohol komt van ver: minstens 40 % van de alcohol van de punsch moet afkomstig zijn van arak, een brandewijn van riet, melasse, rijst of kokos- of dadelsap, die in Zweden niet, en nooit, traditioneel is geproduceerd en uit Indonesië komt. De assemblage zelf moet in Zweden plaatsvinden. Zeer zoet, met 200 tot 300 gram per liter, wordt hij hier bij de likeuren gepresenteerd; het Europese recht rekent hem echter apart, onder de “andere gedistilleerde dranken”.
Hoe het wordt gemaakt
De basis is een siroop: men verwarmt water en suiker onder roeren tot ze zijn opgelost en voegt daarna de arak, de citrusvruchten en de andere ingrediënten toe tot de gewenste smaak. De oudste recepten tellen er maar vijf: water, suiker, arak, citrusvrucht en thee. Met de tijd hebben wijn en andere aromatische stoffen de citrusvrucht aangevuld, die de zuurgraad brengt, en kon karamel de thee vervangen, die de kleur brengt.
De arak wordt in Indonesië gedistilleerd tot ongeveer 75 % vol. en daarna teruggebracht tot tussen 60 en 70 % vol.; hij moet zuiver zijn, zonder additief of aroma. Hij levert ten minste 40 % van de alcohol van het eindproduct, de rest mag van alcohol van landbouwoorsprong komen. Een gerijpte arak geeft de punsch meer diepte en kleur. De punsch mag vruchtensappen, citrusvruchten, wijn, natuurlijke aroma's van fruit en bessen en andere gedistilleerde dranken bevatten om de smaak af te ronden; hij wordt met thee of karamel gekleurd. Het suikergehalte, uitgedrukt in invertsuiker, ligt tussen 200 en 300 gram per liter, en de eindmenging moet in Zweden plaatsvinden.
Een verhaal
Punsch ontstaat uit de Zweedse handel met Zuidoost-Azië. Volgens het dossier komt de eerste lading arak uit Java in 1733 aan boord van de Friedericus Rex Suecia, een schip van de Zweedse Oost-Indische Compagnie, en domineert arak tot het begin van de 20e eeuw de Zweedse invoer van brandewijn. Deze arak is een koloniaal product: de Oxford Companion to Spirits and Cocktails beschrijft hem als het werk van Chinese distillateurs die zich op Java hadden gevestigd en de melasse gebruikten van een door Chinezen beheerde suikerindustrie die met Nederlands kapitaal werd gefinancierd.
In de 18e eeuw duidt “punch” in Europa een warme drank aan waaraan alcohol is toegevoegd. De kokkin Kajsa Warg noteert in 1755 een van de eerste geschreven recepten van punsch, en een Zweeds reglement van 1767 schrijft voor dat hij van arak moet worden gemaakt. Hij wordt op bestelling gemengd, kokend heet, in de herbergen en koffiehuizen. In 1845 verkoopt de handelaar Johan Edward Cederlund de eerste fles punsch en begint men hem koud te serveren. Halverwege de 19e eeuw schat het dossier de consumptie op 5 miljoen liter per jaar, voor 3,5 miljoen inwoners.
Met het staatsmonopolie op alcohol, ingevoerd in 1917, brengt het staatsbedrijf Vin&Sprit de merken terug tot vier. Het productiemonopolie eindigt in 1995, bij de toetreding van Zweden tot de Europese Unie, en nieuwe punsches nemen oude recepten over. Het dossier noemt ook de “punsch-veranda's” van de 19e-eeuwse burgerij, en de erwtensoep die op donderdag met punsch werd geserveerd in de herbergen en op de werkplek.
In het glas
Geel tot bruin en stroperig heeft de punsch een zoete, rijke neus waarin de arak overheerst; zijn dikke textuur verandert met de temperatuur. Volgens zijn dossier wordt hij meestal na de maaltijd bij de koffie geserveerd. Hij wordt warm geserveerd bij de “ålagillet”, de palingmaaltijd van Scania, en bij de “får-i-kål”, het schapenstoofpotje met kool uit Östergötland.
Hoe we het weten
Een geografische aanduiding of een oorsprongsbenaming waarborgt een herkomst en de naleving van een gecontroleerd productdossier. Ze zegt niets over de kwaliteit van een bepaalde fles, noch over het ambachtelijke karakter van de producent: ze is een garantie van herkomst en methode, geen beoordeling.
Omdat voor deze vermelding geen officiële afbakening als open data is gepubliceerd, is het punt op de kaart een indicatieve markering — een stad of een grondgebied — en niet de omtrek van het gebied. Het situeert, het bakent niet af.
De distilleerderijen van dit gebied
De inventarisatie van de producenten in dit gebied is gaande. Dit niveau van het corpus — de distilleerderij, haar geschiedenis, haar productiemiddelen, haar archieven — is het volgende documentaire werkterrein van de Atlas. U kunt eraan bijdragen.
Bronnen en validatie
- Bronnen van het corpus
- Benamingen en statussen: eAmbrosia, het officiële register van de geografische aanduidingen van de Europese Unie. Geometrieën: INAO, Délimitation des aires géographiques des SIQO (27-07-2026), Licence Ouverte v2.0, geherprojecteerd naar WGS84.
- Dossierreferentie
- PGI-SE-01928 eAmbrosia-register van de Europese Unie
- Bescherming in de Unie
- Sinds 29 augustus 1994 Article 37 of Regulation 2019/787 — eAmbrosia-inventaris van 17 november 2026
- Corpus bijgewerkt op
- 1 augustus 2026
- Validatie
- Eerste versie Corpus in opbouw. Elke vermelding wordt geverifieerd en van bronnen voorzien vóór validatie door de toekomstige wetenschappelijke raad. De beschermingsstatus en de wijze van lokalisering staan bij elke vermelding: een door een productdossier afgebakend gebied en een referentiepunt in een stad hebben niet dezelfde waarde.