Naar de inhoud

Deze pagina is automatisch vertaald uit het Frans. Zij is niet nagelezen door een moedertaalspreker: de Franse versie is bindend. Lees de Franse versie

Verdiepen · de tijd

De Tijdlijn

Wie heeft gin uitgevonden? Sinds wanneer wordt er in Schotland whisky gedistilleerd? Deze tijdlijn volgt de kantelmomenten van een handeling van meer dan tweeduizend jaar oud — het toestel dat verandert, het product dat ontstaat, de wet die beslist, de samenleving die zich zorgen maakt. Elke datum zegt waar ze vandaan komt en hoe zeker ze is.

Status van het corpus AANZET — in dit stadium is geen enkel ijkpunt wetenschappelijk gevalideerd

De 30 ijkpunten, op volgorde

4de millennium v.Chr.

Eerste condensatietoestellen

In Mesopotamië opgegraven vaten om condensaat op te vangen worden geïnterpreteerd als toestellen om aromatische stoffen te extraheren. Ze distilleren geen alcohol: ze dienen voor parfums en medicinale bereidingen.

Zekerheidsgraad Waarschijnlijk
Bron Mesopotamische archeologie — functionele interpretatie omstreden.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
1ste–3de eeuw

De alchemistische school van Alexandrië

De Grieks-Egyptische alchemisten beschrijven en verbeteren de distilleertoestellen. Aan Maria de Jodin worden verschillende toestellen toegeschreven, waaronder de bain-marie, die nog altijd haar naam draagt. Distillatie wordt een techniek die op schrift staat en kan worden doorgegeven.

Dubbele pagina van een Grieks handschrift, in zwart-wit. Onderaan de linkerpagina pentekeningen: een vat met drie tuiten op een oven, een alambiek die via een lange buis met een recipiënt verbonden is, een vat onder een stolp.
Een kopie uit 1478 van de Griekse alchemistische teksten, waarin de toestellen die aan Zosimos en aan Maria de Jodin worden toegeschreven naast de tekst getekend staan. Het handschrift is laat; de vormen die het overlevert, zijn meer dan duizend jaar oud. Grec 2327 : recueil des alchimistes grecs, dessins d'appareils, Théodore Pélécanos (copiste), 1478. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10723905w — publiek domein.
Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Grieks alchemistisch corpus; beschrijvingen overgenomen door Zosimos van Panopolis.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
ca. 300

Zosimos van Panopolis beschrijft de alambiek

Zijn verhandelingen bevatten de oudst bekende gedetailleerde beschrijvingen van distilleertoestellen, met helm en condensatiebuis. De algemene vorm van de alambiek ligt daarmee voor meer dan een millennium vast.

Dubbele pagina van een Grieks handschrift, in zwart-wit. Onderaan de linkerpagina pentekeningen: een vat met drie tuiten op een oven, een alambiek die via een lange buis met een recipiënt verbonden is, een vat onder een stolp.
Een kopie uit 1478 van de Griekse alchemistische teksten, waarin de toestellen die aan Zosimos en aan Maria de Jodin worden toegeschreven naast de tekst getekend staan. Het handschrift is laat; de vormen die het overlevert, zijn meer dan duizend jaar oud. Grec 2327 : recueil des alchimistes grecs, dessins d'appareils, Théodore Pélécanos (copiste), 1478. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10723905w — publiek domein.
Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Verhandelingen van Zosimos, Grieks alchemistisch corpus.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
8ste–10de eeuw

De Arabisch-islamitische wereld verfijnt het toestel

Jabir ibn Hayyan en later al-Kindi en al-Razi verfijnen de distillatie, die vooral wordt toegepast op parfums, essences en geneesmiddelen. Het woord “alambiek” komt van het Arabische al-inbīq, dat zelf is ontleend aan het Griekse ambix.

Rechtzetting

Het idee dat alcohol in de Arabische wereld zou zijn “uitgevonden”, is onjuist: het toestel en de methode worden daar verfijnd, het gebruik voor alcohol ontwikkelt zich later in het Westen.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Middeleeuwse Arabische verhandelingen over scheikunde; vaststaande etymologie.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
ca. 1150

Aqua ardens in Zuid-Italië

In de invloedssfeer van de school van Salerno verschijnen de eerste duidelijke westerse vermeldingen van een ontvlambaar wijndistillaat. Dit is het beslissende kantelpunt: distillatie dient niet langer alleen voor parfums, maar gaat alcohol produceren.

In de Atlas Wijn-eau-de-vie

Zekerheidsgraad Waarschijnlijk
Bron Salernitaanse teksten; datering en toeschrijving omstreden.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
13de eeuw

Taddeo Alderotti en de rectificatie

De Bolognese arts beschrijft een procedé van opeenvolgende distillaties waarmee een duidelijk sterker geconcentreerde alcohol wordt verkregen. De rectificatie, een principe dat vandaag nog centraal staat, doet haar intrede in de teksten.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Medische geschriften van Alderotti.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
ca. 1300

Brandewijn als geneesmiddel

Arnaldus de Villanova en zijn navolgers verspreiden de aqua vitae, het levenswater, voorgesteld als een wondermiddel dat het leven verlengt. De woordenschat van het geneesmiddel zal gedistilleerde dranken eeuwenlang blijven vergezellen.

Image d'Épinal (volksprent) in kleur: rond een enorme distilleerketel gaan grijsaards naar binnen en komen er verjongd weer uit, onder een titel in grote kapitalen.
De verjongende distilleerketel: vijf eeuwen na de aqua vitae van de artsen drijft de volksprent nog de spot met de belofte van een water dat het leven verlengt. Het vocabulaire van het geneesmiddel is taai. L'alambic miraculeux, Georgin (imagerie Pellerin, Épinal), 1837. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b6937925s — publiek domein.
Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Corpus toegeschreven aan Arnaldus de Villanova.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
ca. 1310

De veertig deugden van de brandewijn

Een verhandeling die wordt toegeschreven aan prior Vital Dufour somt de therapeutische deugden van een wijnbrandewijn op. De tekst wordt geregeld voorgesteld als de geboorteakte van armagnac.

Rechtzetting

De tekst getuigt van een praktijk van medicinale distillatie in het zuidwesten van Frankrijk, niet van het ontstaan van een herkenbare regionale brandewijn. Er de geboortedatum van armagnac van maken is een commerciële kortere weg.

In de Atlas Armagnac

Zekerheidsgraad Overgeleverde traditie
Bron Handschrift bewaard in het Vaticaan; toeschrijving en geografische reikwijdte omstreden.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
midden 14de eeuw

Johannes de Rupescissa en de kwintessens

De franciscaan beschrijft in zijn theorie gerectificeerde alcohol als het vijfde element, de kwintessens, die werkzame bestanddelen zou kunnen bewaren en extraheren. Het woord “kwintessens” gaat daarop terug.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron De consideratione quintae essentiae.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
1405

Eerste vermelding van aqua vitae in Ierland

De Annalen van Clonmacnoise vermelden de dood van een clanhoofd na overmatig gebruik van aqua vitae. Het is tot op heden de oudst bekende schriftelijke vermelding van brandewijn in Ierland — en meteen een verslag van misbruik.

Zekerheidsgraad Waarschijnlijk
Bron Annalen van Clonmacnoise, late compilatie.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
1494

Broeder John Cor en acht bushels mout

De registers van de Schotse schatkist vermelden de levering van acht bushels mout aan broeder John Cor “om aqua vitae te maken”. Het is het oudste schriftelijke spoor van brandewijn die in Schotland werd geproduceerd, de voorloper van whisky.

Rechtzetting

Het is de oudste bewaarde schriftelijke vermelding, niet de datum van de uitvinding: de hoeveelheid mout wijst op een productie die al gevestigd was.

In de Atlas Whisky

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Exchequer Rolls of Scotland, 1494.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
1500

Het eerste gedrukte handboek over distillatie

Hieronymus Brunschwig publiceert in Straatsburg een geïllustreerde verhandeling over de kunst van het distilleren. De boekdrukkunst haalt de techniek uit de kring van alchemisten en kloosters: ze wordt kennis die zich kan verspreiden.

Titelpagina in houtsnede: twee distillateurs aan weerszijden van een zuil, elk bij een alambiek waarvan de koelslang door een koelvat loopt.
Het grote boek van Brunschwig (1512), vervolg op het eerste gedrukte handboek van 1500: distillatie is er al een geïllustreerde kennis, die zich buiten de werkplaatsen kan verspreiden. Illustrations de Liber de arte distillandi de compositis, Hieronymus Brunschwig, 1512. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b2100006k — publiek domein.
Ingekleurde houtsnede: een alambiek met helm op een bakstenen oven, via een hals verbonden met een vat op een krukje; links een man in een lang gewaad.
Een alambiek, gegraveerd in 1509: de vorm die sinds de oudheid vastligt — kolf, helm, koelslang — zoals de drukpers hem verspreidt op het moment dat de eerste handboeken verschijnen. Alambic, 1509. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10218821k — publiek domein.
Ingekleurde houtsnede: twee grote alambieken met kegelvormige helm op een gemetselde bakstenen oven, hun halzen leidend naar glazen flessen; links vangt een distillateur in wambuis het distillaat op in een mandfles.
Dezelfde druk van 1509 toont niet langer een toestel maar een werkplaats: twee alambieken op één oven, een man aan het werk. Distillatie is er al een ambacht met zijn volumes, en geen laboratoriumhandeling. Les alambics de la distillerie, 1509. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b102188009 — publiek domein.
Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Liber de arte distillandi, Straatsburg, 1500.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
16de eeuw

Jenever in de Nederlanden

Distillateurs in de Nederlanden produceren een graanbrandewijn die met jeneverbessen wordt gearomatiseerd. Daaruit zal de genever ontstaan, en vervolgens de gin.

Rechtzetting

De toeschrijving van de uitvinding van gin aan de arts Franciscus Sylvius is onjuist: hij wordt in 1614 geboren, terwijl gedistilleerde jenever dan al enkele decennia is geattesteerd.

Ingekleurde gravure: een gracht omzoomd door bomen en huizen met trapgevels, boten aan de kade, een klokkentoren op de achtergrond; titel in het Frans en het Nederlands bovenaan het blad.
Schiedam, bij Rotterdam, rond 1750: de stad waar de distillatie van Hollandse jenever zich concentreert. Een kijkdoosprent, gemaakt om in een kijkdoos met lens te worden bekeken — het soort beeld dat het stedelijke publiek kocht. Vuë du Port court vers le Pont de la Bourse à Schiedam, Vue d'optique, éditeur non identifié, 1750. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b69493869 — publiek domein.

In de Atlas Jenever

Zekerheidsgraad Waarschijnlijk
Bron Archieven van distillateurs uit de Zuidelijke Nederlanden.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
midden 17de eeuw

Het ontstaan van rum in het Caribisch gebied

In de suikerfabrieken van de Caribische koloniën distilleert men de melasse en het schuim van de suiker. De ruwe brandewijn heet kill-devil op Barbados, guildive of tafia op de Franse Antillen. Hij ontstaat op plantages waar door de slavenhandel gedeporteerde en tot slaaf gemaakte Afrikanen het riet planten, snijden en pletten.

In de Atlas Rum

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Koloniale bronnen uit de 17de eeuw; historiografie van de plantage-economie.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
17de eeuw

De Charentese dubbele distillatie

In de Charente raakt de dubbele distillatie in een koperen pot still ingeburgerd; zij maakt een fijne brandewijn mogelijk die kan worden uitgevoerd en kan rijpen. Zo ontstaat cognac nog altijd: een eerste stookgang levert de brouillis, een tweede scheidt er het hart uit af.

Kleurenaffiche: onder het woord “Alambics” (alambieken) in grote letters een rij koperen toestellen van alle groottes, ketels, kolommen en alambieken op wielen, met twee arbeiders; onderaan de naam van de constructeur Deroy fils aîné, in Parijs.
De catalogus van een Parijse constructeur in één beeld: alambieken voor dubbele distillatie, kolommen, verplaatsbare toestellen. In 1890 is de alambiek een industrieel product dat men uit een catalogus kiest. Alambics pour cognacs, eaux-de-vie de vins, cidres, lies, marcs, fruits… Deroy fils aîné, constructeur, Affiche non signée, 1890. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b9005152x — publiek domein.

In de Atlas Cognac

Zekerheidsgraad Waarschijnlijk
Bron Handelsarchieven uit de Charente; geleidelijke, geen eenmalige datering.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
1720–1751

De Londense Gin Craze

Het gingebruik explodeert in de arme wijken van Londen en veroorzaakt een ernstige gezondheids- en sociale crisis. Een reeks Gin Acts, tot die van 1751, probeert het weer onder controle te krijgen. Het is de eerste grote episode van moderne alcoholregulering.

Gravure: een Londense straat in verval, op de voorgrond een dronken moeder die haar kind laat vallen, links een bloeiend pandjeshuis, overal taferelen van ellende.
De gravure van Hogarth verschijnt in 1751, het jaar van de Gin Act die het einde van de crisis inluidt. De eerste grote moderne episode van maatschappelijke paniek rond een gedistilleerde drank heeft haar beeld, en dat beeld is gebleven. Gin Lane, William Hogarth, 1751. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10844098s — publiek domein.
Gegraveerd portret in zwart van een man met lange pruik en kuras, driekwart, de blik naar de toeschouwer gericht.
De stadhouder van Holland die in 1689 koning van Engeland werd, in een gravure uit de 19de eeuw. Zijn bewind stelt de Engelse distillatie voor iedereen open en sluit de deur voor de Franse brandewijnen. Guillaume III, prince de Nassau-Orange, roi d'Angleterre, Ernest Lehr et A. Demarle (illustrateurs), 1870. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10211076f — publiek domein.
Ingekleurde gravure: een brede Londense straat met bakstenen huizen, paardenrijtuigen en voorbijgangers, een hoge klokkentoren links; titel in het Frans en het Engels onderaan.
Cheapside, in het hart van de City, rond 1750: het Londen dat als beeld verkocht wordt, schoon en handeldrijvend. Het is een tijdgenoot van Gin Lane. L'Église de Ste Marie le Bow dans Cheapside de Londres, Vue d'optique, éditeur non identifié, 1750. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b69492540 — publiek domein.

In de Atlas Gin

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Britse Gin Acts; sociale historiografie van de 18de eeuw.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Samenleving en volksgezondheid
1791–1794

De whiskeyopstand

De federale belasting op distillateurs leidt tot een opstand in Pennsylvania. De episode legt blijvend het verband tussen distillatie, belastingen en politiek protest in de Verenigde Staten.

In de Atlas Whisky

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Amerikaanse federale archieven.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
1826–1831

Het continue kolomdistilleertoestel

Robert Stein en later Aeneas Coffey ontwikkelen en patenteren een toestel dat continu werkt en een neutralere en veel goedkopere alcohol produceert. Het is de grote technische breuk in de geschiedenis van gedistilleerde dranken: ze scheidt blijvend industriële alcohol van traditionele brandewijn.

Zwart-witfoto van een industriële distilleerderij in bedrijf: een bakstenen gebouw van twee verdiepingen, een overdekte hal ertegenaan, een hoge schoorsteen die zwarte rook uitstoot, links een losstaande cilindrische tank.
Distillatie op fabrieksschaal, in 1913: een hal, een ketelhuis, een schoorsteen. Tussen de distilleerketel van de boerderij en dit gebouw ligt een eeuw continue kolom — en een ambacht dat van aard is veranderd. Distillerie de Montsoult, vue générale du bâtiment, Agence Rol (photographie de presse), 1913. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b6927784p — publiek domein.
Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Britse octrooien van Stein (1826) en Coffey (1830-1831).
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Technieken en distilleertoestellen
tweede helft 19de eeuw

Het groene uur

Absint wordt de emblematische drank van het Franse stadsleven, gedragen door dalende prijzen en door de cafés. Het zal ook de eerste drank zijn waarop de afkeuring vanuit de volksgezondheid zich concentreert.

Ets: een man met hoge hoed en cape, staand tegen een laag muurtje, een lege fles liggend aan zijn voeten.
De dronken voddenraper van Manet, drie jaar eerder als schilderij door de Salon geweigerd: het groene uur (l'heure verte) doet zijn intrede in de kunst voordat het in de wet komt. Le Buveur d'absinthe (1er état), Édouard Manet, 1862. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b53259142b — publiek domein.
Zwart-witfoto: een rivier stroomt als een waterval uit een open grot aan de voet van een hoge kalkrots; rechts een muur en een stenen boog.
De karstbron van de Loue, in de Doubs. In augustus 1901 krijgt haar water de geur van anijs: de absint van een brandende distilleerderij in Pontarlier komt er via een ondergrondse weg weer boven. Source de la Loue, Agence Rol (photographie de presse), 1923. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b53111197c — publiek domein.
Zwart-witfoto: tot hun dijen in het water lossen dragers kisten uit een sloep naar het strand; op de achtergrond een haven en zeilschepen.
Kisten absint die in 1913 op de rug van mannen aan land worden gebracht op een strand van Casablanca. Aan de vooravond van het verbod is de drank een exportgoed op de schaal van een imperium. Le débarquement [de caisses contenant de l'absinthe C. F. Berger] à Casablanca, Agence Rol (photographie de presse, Raymond Lavagne ?), 1913. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b53232059g — publiek domein.

In de Atlas Anijsdranken & absint

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Pers en consumptiestatistieken uit de 19de eeuw.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
1863–1890

De druifluis hertekent de wereldkaart

De druifluis (phylloxera) verwoest de Europese wijngaarden. De productie van cognac en armagnac stort in, wat blijvend commerciële ruimte opent voor Schotse whisky en graanbrandewijnen. Een biologisch ongeval hertekent de geografie van gedistilleerde dranken.

Administratieve kaart van Frankrijk: de door de druifluis (phylloxera) getroffen arrondissementen bruin gekleurd, geconcentreerd in het zuidwesten en het Rhônedal.
De officiële kaart van 1881: de Charentes en de Midi al overspoeld. Het is deze geografie van de ramp die cognac doet instorten en de markt openlegt voor whisky. Carte des arrondissements dans lesquels la présence du phylloxera a été constatée, Ministère de l'Agriculture et du Commerce, 1881. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b530847428 — publiek domein.

In de Atlas Cognac Armagnac Whisky

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Wijnbouwhistoriografie; exportstatistieken uit de Charente.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Samenleving en volksgezondheid
1909

Cognac en armagnac krijgen een grondgebied

Terwijl de wijngaarden na de druifluis opnieuw worden aangeplant, trekken twee decreten van mei 1909 de grenzen van de landen van cognac en armagnac: de Charentes en hun krijt aan de ene kant, de Gascogne van de Gers, de Landes en de Lot-et-Garonne aan de andere. Voor het eerst in Frankrijk verbindt een decreet de naam van een brandewijn met een afgebakend gebied.

In de Atlas Cognac Armagnac

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Afbakeningsdecreten van 1909.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
1909

Wat is whisky?

Een Britse koninklijke commissie beslecht een lang conflict: whisky mag uit graan in een continue kolom worden gedistilleerd, en niet alleen uit gemoute gerst in een pot still. Graanwhisky, lichter, en de blends die hem met mout verenigen, behouden hun naam.

In de Atlas Whisky

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Royal Commission on Whiskey and other Potable Spirits, 1909.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
1915

Het absintverbod in Frankrijk

De wet van 16 maart 1915 verbiedt de vervaardiging en verkoop van absint. De hygiënistische beweging, de antialcoholbonden en de wijnbouwlobby komen hierin samen. Pas aan het einde van de 20ste eeuw wordt absint weer toegestaan.

Educatieve affiche: zieke organen in kleur geschilderd — vergrote lever, maag, hart — tussen alinea's in rood en blauw; laatste regel: « l'alcool et l'absinthe sont les poisons du cerveau » (alcohol en absint zijn de vergiften van de hersenen).
Hygiënistische propaganda uit 1911, te lezen als document: haar beweringen vermengen wetenschap en angst, en haar laatste regel wijst al naar absint. Vier jaar later verbiedt de wet die drank. Ligue nationale contre l'alcoolisme. Action néfaste de l'alcool sur notre corps, 1911. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b53127521p — publiek domein.
Zwart-witfoto van een Parijs aanplakbord vol officiële mededelingen uit 1914, waaronder een verordening van de politieprefectuur die de verkoop van absint verbiedt.
Augustus 1914: op de muren van Parijs staat het verbod op de verkoop van absint naast de mobilisatieberichten. De wet van maart 1915 zal voltooien wat de staat van oorlog begonnen is. Ordonnances d'interdiction des distributeurs d'argent, de jetons et de vente d'absinthe, avis divers, Agence Rol (photographie de presse), 1914. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b6931264m — publiek domein.
Officiële affiche, in zwart gedrukt: “République française, Préfecture des Vosges, Interdiction de la vente de l'absinthe, Arrêté” (Franse Republiek, prefectuur van de Vosges, verbod op de verkoop van absint, besluit), drie artikelen, gedateerd Épinal 17 augustus 1914 en ondertekend door prefect Linarès.
Épinal, 17 augustus 1914: twee weken na de mobilisatie verbiedt een prefect de verkoop van absint in zijn departement, op instructie van de minister van Binnenlandse Zaken. De nationale wet volgt in maart 1915. Préfecture des Vosges. Interdiction de la vente de l'absinthe. Arrêté, Pierre Linarès, préfet des Vosges, 1914. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b106734075 — publiek domein.
Officieel plakkaat, in zwart gedrukt op licht papier, met de titel “Interdiction de vente de l'absinthe” (verbod op de verkoop van absint), dat het verbod uitbreidt tot vergelijkbare dranken op basis van essence van anijs, steranijs of venkel, ondertekend door de prefect van de Vosges.
Twee maanden na het absintverbod in de Vosges breidt de prefect de maatregel uit tot de “boissons similaires” (vergelijkbare dranken) op basis van anijs: het plakkaat documenteert de overgang van absint naar anijsdranken. Interdiction de vente de l'absinthe. Extension de la mesure aux « boissons similaires » et au colportage. Arrêté, Épinal, le 17 octobre 1914, Préfecture des Vosges (Pierre Linarès, préfet), 1914. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b10673373w — publiek domein.
Zwart-witfoto van een straat in een kleine stad in de winter: lage huizen, sneeuw op de daken, enkele voorbijgangers op de rijweg.
Pontarlier in januari 1926, gefotografeerd voor skikampioenschappen. Tien jaar eerder leefde de stad van absint; haar grootste distilleerderij maakt nu chocolade. Pontarlier, vue de la grande rue, Agence Rol (photographie de presse), 1926. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b53157292t — publiek domein.

In de Atlas Anijsdranken & absint

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Wet van 16 maart 1915.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Samenleving en volksgezondheid
1920–1933

De Amerikaanse drooglegging

Het federale verbod op de productie en verkoop van alcohol in de Verenigde Staten vernietigt een industrie, doet een clandestiene industrie ontstaan en verlegt de stromen blijvend naar Canada, het Caribisch gebied en Schotland. De afschaffing ervan in 1933 laat een distributiestelsel na dat nog steeds van kracht is.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron 18de en 21ste amendement van de Grondwet van de Verenigde Staten.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Samenleving en volksgezondheid
1936

Cognac wordt een AOC

Cognac krijgt zijn gecontroleerde oorsprongsbenaming, net als armagnac in hetzelfde jaar. Die beschermt een oude handeling: een lichte en zure witte wijn, tweemaal gedistilleerd in een koperen distilleerketel op open vuur, daarna op eikenhouten vat gelegd, waar de kleurloze brandewijn amberkleurig wordt. De zes crus worden in 1938 afgebakend.

In de Atlas Eau-de-vie de Cognac halte 01 · Een wijn die te zuur is om gedronken te worden

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Benamingsdecreten; oprichtingsteksten van het INAO.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
1942

De calvados uit het Pays d’Auge erkend

De calvados uit het Pays d'Auge, tussen Lisieux, Pont-l'Évêque en Livarot, krijgt zijn gecontroleerde oorsprongsbenaming. Men distilleert er tweemaal, in een pot still, een droge cider van appels die rijk zijn aan tannines: een brandewijn die bedoeld is om lang te rijpen.

In de Atlas Calvados Pays d'Auge

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Benamingsdecreet.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
1996

De AOC Rhum agricole de la Martinique

De rhum agricole van Martinique krijgt een gecontroleerde oorsprongsbenaming, de enige die een rum in Frankrijk heeft verkregen. Het riet, gesneden in het droge seizoen, wordt zo snel mogelijk geplet; zijn verse sap, de vesou, gist enkele dagen en gaat daarna door een Creoolse kolom. De witte rum behoudt er het verse riet, de peper, de bloemen van.

In de Atlas Rhum de la Martinique halte 02 · Martinique

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Decreet van 5 november 1996.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
2008

Wat een gedistilleerde drank is

Een Europese verordening legt vast wat een gedistilleerde drank is: ten minste 15 % vol., ingedeeld in zesenveertig categorieën. Elke categorie heeft haar grondstof en haar handelingen: rum komt uitsluitend van suikerriet, bij gin overheerst de jeneverbes, whisky rijpt ten minste drie jaar op houten vat.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Verordening (EG) nr. 110/2008.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit
jaren 2010

De golf van microdistilleerderijen

Na meer dan een eeuw industriële concentratie openen honderden ambachtelijke distilleerderijen in Europa en Noord-Amerika. Kleine koperen distilleerketels, granen, vruchten en planten uit de omgeving: gins, whisky's en brandewijnen krijgen opnieuw het accent van een plaats, en vergeten vakmanschap wordt weer in ere hersteld.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Sectorgegevens; nationale tellingen van distilleerderijen.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Het ontstaan van de gedistilleerde dranken
2019

Hertekende categorieën

Een nieuwe Europese verordening vervangt die van 2008 en schaaft de definities bij tot in de smaak in het glas: aan rum mag voortaan niet meer dan 20 gram suiker per liter worden toegevoegd, terwijl aan whisky al helemaal geen suiker mag worden toegevoegd.

Zekerheidsgraad Gestaafd
Bron Verordening (EU) 2019/787.
Status van de vermelding Eerste versie — in afwachting van wetenschappelijke nalezing
Thema-as Recht, benamingen en fiscaliteit

Elke mijlpaal neemt evenveel ruimte in: de schaal is niet lineair, anders zouden twintig eeuwen alchemie worden platgedrukt door de laatste honderd jaar. De mijlpalen volgen elkaar chronologisch op, tijdperk na tijdperk.

Hoe we het weten

De geschiedenis van gedistilleerde dranken zit vol stichtingsdata die door geen enkel archief worden gestaafd. Veel ervan werden, vaak te goeder trouw, bedacht door huizen die hun ouderdom wilden dateren. Ze maken deel uit van de culturele geschiedenis van de sector — op voorwaarde dat ze worden voorgesteld voor wat ze zijn.

Elke datum vermeldt dus haar zekerheidsgraad: wat gestaafd is door een primaire bron, wat waarschijnlijk is gezien een samenloop van aanwijzingen, en wat behoort tot de overgeleverde traditie. Wanneer een wijdverbreide bewering onjuist is, gaat ze vergezeld van een rechtzetting.

Deze ijkpunten zijn een eerste versie: ze zijn nog niet nagelezen door een wetenschappelijke raad, die momenteel wordt samengesteld. Dat is een van de taken waarvoor het museum vandaag historici zoekt.

Word lid van de wetenschappelijke raad Verken de Atlas