Naar de inhoud

Deze pagina is automatisch vertaald uit het Frans. Zij is niet nagelezen door een moedertaalspreker: de Franse versie is bindend. Lees de Franse versie

Verhalen van huizen · Marie Brizard

Kreeg Marie Brizard haar recept van een zeeman die ze had verzorgd?

Het huis Marie Brizard heeft lang verteld dat zijn stichtster in 1755 een Antilliaanse zeeman had verzorgd, die haar uit dank het recept van de anisette zou hebben geschonken. De bedrijfshistoricus heeft dat verhaal gedateerd: in deze vorm verschijnt het in een advertentie van 1966. Achter de legende staat een zeer reële zakenvrouw, in het Bordeaux van de Atlantische handel.

Oprichting : Bordeaux, 1755 · 3 minuten lezen

Het verhaal

De dankbare zeeman is een reclameverzinsel; de Bordelese handelaarster die in 1755 een huis sticht, is daarentegen gestaafd.

Bordeaux, midden 18e eeuw. De haven leeft van wijn, van suiker van de eilanden en van de driehoekshandel. In de straten bij de kaden distilleren ambachtelijke families anijs, een gangbare praktijk in de stad. Pierre Brizard, kuiper en brander, maakt er al van vóór zijn dood in 1743. Zijn dochter Marie, geboren in 1714, derde van vijftien kinderen, trouwt niet.

Ingekleurd optisch gezicht: de Garonne bedekt met grote zeilschepen, de stad Bordeaux uitgestrekt langs de kaden met links een kerktoren, en op de voorgrond soldaten en een kanon op de wal van het Château Trompette; titel in het Duits en in het Frans.
De haven van Bordeaux ten tijde van Marie Brizard, geschilderd door Vernet voor de reeks Havens van Frankrijk en daarna gegraveerd voor de optische dozen. Het is de stad van de wijn, van de suiker van de eilanden en van de driehoekshandel. Seconde Partie de la Ville et du Port de Bordeaux prise du Château Trompette, Balthasar Friedrich Leizelt, d'après Joseph Vernet, XVIIIe siècle. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b6949172k — publiek domein.

Anisette is een likeur. De zaden van groene anijs, vaak met andere planten en specerijen gecombineerd, trekken in alcohol, die vervolgens wordt gedistilleerd en daarna gezoet. De vloeistof is kleurloos. Zoals alle anijsdranken wordt ze troebel zodra er water in wordt gegoten: anethol, de essentie van anijs, blijft alleen in alcohol opgelost en vormt dan fijne druppeltjes. De geur van anijs wordt er door suiker zachter.

In 1755 sticht ze met Jean-Baptiste Roger, de echtgenoot van haar nicht Anne, een handelshuis: “Marie Brizard et Roger”. Dat stelt de historicus Hubert Bonin vast op basis van de archieven van het bedrijf. Waarom een compagnon? Het gangbare verhaal wil dat een vrouw niet alleen kon tekenen. Het ligt minder eenvoudig: onder het Ancien Régime had een meerderjarige ongehuwde dochter een ruimere rechtsbevoegdheid dan een echtgenote. Roger bracht misschien eerder kapitaal in dan een handtekening. Dit punt blijft open.

Het huis floreert. Na de dood van Roger in 1795 en die van Marie Brizard in 1801 leiden de nakomelingen van Roger, daarna de families Glotin en Achard het tot in de jaren 1990. In 1874 vestigt het zich in de rue Fondaudège, in een uitgestrekte industriële inrichting die nu door het Franse ministerie van Cultuur is geïnventariseerd.

In de 20e eeuw wordt Marie Brizard een personage. In 1912 beeldt de affichekunstenaar Leonetto Cappiello haar af als een jonge vrouw uit de tijd van Lodewijk XV, in witte hoepelrok en met flessen in haar armen, onder de vermelding “gemaakt in 1755”. De datum is een argument geworden. Dan, in 1966, geeft een advertentie een naam en een schip aan een oud motief: Thomas, zeeman van L'Intrépide.

Affiche met een rode achtergrond: een danseres in een rood-witte hoepelrok, met gepoederde pruik met pluim, zet een danspas; bovenaan « Anisette Marie Brizard », onderaan « l'éternelle favorite » (de eeuwige favoriete).
Zestien jaar na de affiche van 1912 maakt Cappiello van de stichteres opnieuw een silhouet uit de 18e eeuw. Het huis verkoopt een tijdperk evenzeer als een likeur: het personage heeft de plaats ingenomen van de handelaarster. Anisette Marie Brizard, l'éternelle favorite, Leonetto Cappiello, 1928. Bron gallica.bnf.fr / BnF, ark:/12148/btv1b9010542n — publiek domein.

Het Bordeaux van Marie Brizard is ook dat van de slavenhandel. Volgens Le Monde, overgenomen door Rue89 Bordeaux in 2024, behoorde anisette tot de koopwaar die voor de slavenhandel werd ingescheept. Een slavenhandelskapitein genaamd Paul-Alexandre Brizard heeft een scheepsjournaal nagelaten, bewaard in het Musée d'Aquitaine, maar zijn verwantschap met Marie is niet vastgesteld. Hubert Bonin, ondervraagd, acht een rechtstreekse deelname van het huis niet te staven, bij gebrek aan archieven over de 18e eeuw.

De legende tegenover de bronnen

De legende

Zoals het huis, in zijn advertenties en op zijn website tot in de jaren 2010 ze vertelt

Op 11 januari 1755 treft Marie Brizard, terwijl ze de place Royale oversteekt, een Antilliaanse zeeman aan, Thomas, van L'Intrépide aan wal gegaan en gloeiend van koorts. Ze neemt hem in huis en verzorgt hem. Eenmaal genezen vertrouwt hij haar uit dank het recept toe van een elixer op basis van groene anijs. Zo zou de anisette Marie Brizard zijn ontstaan.

Wat de bronnen zeggen

In de Annales du Midi inventariseert Hubert Bonin in 2006 verschillende versies van de oorsprong, zonder enig documentair spoor, en leest erin constructies die exotisme, vrouwelijkheid en naastenliefde verbinden. In 2017 volgt Anna Soo Hoo aan de City University of New York het verhaal door de tijd heen, uitgaande van Bonin: het verandert bij elke generatie van held. Een recept dat “bij toeval” werd verkregen in 1889, van een zieke in een gasthuis in 1927, van een Antilliaanse patiënt in de jaren 1960, van een zeeman aan het eind van de eeuw.

Het verhaal verzint ook een behoefte: in Bordeaux maakte men al anisette, en Maries vader maakte er. De datum zelf varieert, 1750 of 1755. De huidige website van het merk heeft Thomas laten vallen; hij behoudt de stichting van 1755 en een bestelling van Lodewijk XV in 1763, die wij niet hebben kunnen verifiëren. Wat overblijft, is wat geen enkele advertentie nuttig had gevonden te vertellen: een stichtster die handel drijft, en niet die verzorgt.

Dus, legende of geschiedenis?


Zekerheidsgraad : Legende

Legende. De dankbare zeeman komt in geen enkel document uit die tijd voor.

Thomas en L'Intrépide zijn een reclameverzinsel, waarvan de voltooide vorm uit 1966 dateert, en het merk zelf heeft het teruggetrokken. De legende heeft van een handelaarster een liefdadige verpleegster gemaakt en van een plaatselijk recept een exotische gave. Wat gestaafd is, is interessanter: in 1755 sticht een ongehuwde vrouw in Bordeaux een huis dat meer dan twee eeuwen zal bestaan.

Hoe we het weten

Elke datum in dit verhaal verwijst naar een van de bronnen hieronder. De zekerheidsgraad leest u af aan de lijn: doorgetrokken voor gestaafd, gestreept voor waarschijnlijk, gestippeld voor traditie, dubbel voor legende.

Mijlpalen


  1. 1714 Geboorte van Marie Brizard in Bordeaux Gestaafd · source 1

  2. 1743 Dood van Pierre Brizard, al producent van anisette Waarschijnlijk · source 3

  3. 1755 Oprichting van “Marie Brizard et Roger” Gestaafd · source 1

  4. 1801 Dood van Marie Brizard Gestaafd · source 1

  5. 1874 Vestiging in de rue Fondaudège Gestaafd · source 4

  6. 1912 Affiche van Cappiello: de stichtster in kleding uit haar tijd Gestaafd · source 2

  7. 1966 Een advertentie noemt Thomas en L'Intrépide Gestaafd · source 2

Gestaafd
vastgesteld door documenten uit de tijd van de feiten.

Waarschijnlijk
aannemelijk en in overeenstemming met de bronnen, zonder rechtstreeks bewijs.

Traditie
doorgegeven door het huis of het plaatselijke geheugen, zonder document dat het bevestigt of weerlegt.

Legende
tegengesproken door de bronnen, of achteraf verzonnen.

Wat onzeker blijft

  • De exacte rol van Jean-Baptiste Roger: juridische verplichting of inbreng van kapitaal.
  • De bestelling van Lodewijk XV in 1763, naar voren gebracht door het merk.
  • Het verband tussen de anisette van het huis en de slavenhandel, en de verwantschap van kapitein Paul-Alexandre Brizard.
  • De datum van de legende: 1750 of 1755 naargelang de versies.

Bronnen

  1. Hubert Bonin, Les femmes d'affaires dans l'entreprise girondine Marie Brizard : mythes et réalités , Annales du Midi, t. 118, n° 253 , 2006.
  2. Anna Soo Hoo, Thomas from the Antilles , CUNY Academic Commons , 2017.
  3. Marie Brizard & Roger International S.A. History , International Directory of Company Histories, vol. 22, St. James Press , 1998.
  4. Ministère de la Culture, Distillerie Marie-Brizard, notice IA00135722 .
  5. Samuel Clauzier, Ces entreprises néo-aquitaines qui peinent à assumer leur passif colonial , Rue89 Bordeaux , 2024.