Verhalen van huizen · Hennessy
Heeft een Ierse officier van Fontenoy Hennessy in 1765 gesticht?
Op elk etiket van Hennessy staat een datum, 1765, en daarachter een verhaal: Richard Hennessy, Ierse officier van de brigade die zich bij Fontenoy onderscheidde, vestigt zich in Cognac en sticht er zijn huis. Het werk van de historicus Louis Cullen vertelt een langere geschiedenis: die van een handelaar die de brandewijn van de Charente koopt, op vaten naar het noorden verscheept en dertig jaar nodig heeft om te slagen.
Het verhaal
In 1765 begint Richard Hennessy een kleine handel in brandewijn in Cognac; het is zijn zoon die er een generatie later een groot huis van maakt.
In de 18e eeuw heeft een Ierse katholiek die carrière wil maken, thuis weinig deuren open. De Strafwetten sluiten hem uit van het leger, van de magistratuur, van een groot deel van het bezit. Duizenden jongemannen trekken dus naar het vasteland en nemen dienst bij de Franse koning, in Ierse regimenten. Men noemt hen de “wilde ganzen”.
Richard Hennessy is een van hen. Hij wordt omstreeks 1724 geboren in Killavullen, in County Cork, uit een familie van katholieke lage adel. Als officier in de Ierse brigade verlaat hij het leger en wendt zich tot de handel. In 1757 vindt men hem in Oostende, haven van de Oostenrijkse Nederlanden waar de Ierse handelaren bloeien, en daar wordt zijn zoon James geboren, in oktober 1765.
Datzelfde jaar gaat Richard Hennessy samen met andere Ieren handelen in brandewijn in Cognac. Dat is de handeling die het huis als zijn stichting aanhoudt. Maar het begin is bescheiden. Volgens Louis Cullen weegt de zaak in de jaren 1770 weinig; in 1776 vertrekt Hennessy zelfs naar Bordeaux, als distillateur, met een compagnon. Cognac is dan slechts een van de plaatsen van een mobiele handelaarscarrière, tussen Ierland, Vlaanderen en Aquitanië.
Die handel gaat over een wijnbrandewijn. Op het Charentaise platteland wordt de witte wijn, zuur en weinig alcoholisch, tweemaal gedistilleerd in koperen alambieken die op open vuur worden verhit; er komt een kleurloze brandewijn uit, rond 70 % vol. De handelaar koopt hem van de branders, laat hem rusten in zijn kelders, assembleert hem en verscheept hem, in de 18e eeuw meestal op vaten. In het eikenhout krijgt hij zijn amberkleur en zijn tonen van gedroogd fruit, vanille en specerijen. Bij Hennessy is het assembleren sinds het begin van de 19e eeuw toevertrouwd aan één en dezelfde familie van keldermeesters, de Fillioux.
De opkomst komt in de jaren 1790, met de zoon. James Hennessy, die Frankrijk Jacques noemt, verbindt zich door huwelijk met de familie Martell, de grote rivaal. Hij schept in 1813 de firmanaam “Jas Hennessy & Co”, zit als volksvertegenwoordiger in het parlement en maakt van het huis een van de eerste exporteurs van de stad. Richard is in 1800 in Cognac gestorven.
In de 19e eeuw vindt het huis een deel van het cognacvocabulaire uit. Het gebruikt sterren om zijn kwaliteiten te onderscheiden vanaf 1865; in 1870 laat Maurice Hennessy voor zijn naasten een zeer oude brandewijn bereiden die hij “X.O” noemt. In 1971 verenigt het huis zich met Moët & Chandon, en in 1987 treedt het toe tot de groep LVMH.
De legende tegenover de bronnen
De legende
Zoals het huis en de familieoverlevering ze vertelt
Als officier van de Ierse brigade vecht Richard Hennessy in 1745 bij Fontenoy, de grote overwinning van Lodewijk XV, waar de Ierse regimenten de Engelse colonne aanvallen. Na de oorlog ontdekt hij de brandewijnen van de Charente, vestigt zich in Cognac en sticht er in 1765 het huis dat zijn naam draagt.
Wat de bronnen zeggen
De aanwezigheid van Richard Hennessy bij Fontenoy is in de geraadpleegde bronnen niet gedocumenteerd: het is een familieoverlevering, aannemelijk omdat de Ierse brigade daar vocht. Men kent zelfs zijn regiment niet, dat van Clare of dat van Dillon naargelang de auteurs.
De datum van 1765 is steviger, mits men haar juist leest. Louis Cullen, die de correspondentie van de Ierse handelaren heeft doorgenomen, ziet er het begin van een commerciële samenwerking in, niet de geboorte van een groot huis: de opkomst komt pas in de jaren 1790, wanneer de zoon de zaak overneemt, zich met de Martells verbindt en profiteert van de omwentelingen in de handel tijdens de Revolutie. De stichter van de legende is een officier; die van de geschiedenis een handelaar die dertig jaar nodig had om te slagen.
In oktober 1765 wordt overigens de zoon van de stichter in Oostende geboren: de familie is dan nog niet in de Charente gevestigd.
Dus, legende of geschiedenis?
Wat denkt u, voordat u het antwoord leest?
Kies een graad: het is de vraag die de historicus zich bij elk verhaal stelt.
Zekerheidsgraad : Waarschijnlijk
Waarschijnlijk voor 1765, overlevering voor Fontenoy.
In 1765 begint Richard Hennessy wel degelijk te handelen in Cognac: de datum is waarschijnlijk, mits men er een begin in ziet en geen succes. Zijn aanval bij Fontenoy blijft een overlevering, aannemelijk maar niet gedocumenteerd. De werkelijke geschiedenis is die van een emigratie: een katholieke officier zonder toekomst in Ierland, een handel die dertig jaar lang tast, en een zoon die er een dynastie van maakt.
Hoe we het weten
Elke datum in dit verhaal verwijst naar een van de bronnen hieronder. De zekerheidsgraad leest u af aan de lijn: doorgetrokken voor gestaafd, gestreept voor waarschijnlijk, gestippeld voor traditie, dubbel voor legende.
Mijlpalen
-
1745 Slag bij Fontenoy; Richard Hennessy zou er hebben gevochten -
1765 Begin van de brandewijnhandel in Cognac; geboorte van James in Oostende -
1776 Richard Hennessy distillateur in Bordeaux -
1813 Firmanaam “Jas Hennessy & Co” -
1870 Maurice Hennessy en de eerste brandewijn die “X.O” heet -
1987 Toetreding tot de groep LVMH
Gestaafd- vastgesteld door documenten uit de tijd van de feiten.
Waarschijnlijk- aannemelijk en in overeenstemming met de bronnen, zonder rechtstreeks bewijs.
Traditie- doorgegeven door het huis of het plaatselijke geheugen, zonder document dat het bevestigt of weerlegt.
Legende- tegengesproken door de bronnen, of achteraf verzonnen.
Wat onzeker blijft
- De geboortedatum van Richard Hennessy: 1720, 1724 of 1727 naargelang de auteurs.
- Zijn regiment (Clare of Dillon) en zijn aanwezigheid bij Fontenoy.
- De naam en de exacte rol van zijn compagnons van 1765.
- Het werk van Louis Cullen en Gilles Le Tac, geraadpleegd via recensies en citaten, na te gaan in de werken zelf.
Bronnen
- Louis M. Cullen, The Irish Brandy Houses of Eighteenth-Century France , Lilliput Press , 2000.
- Gilles Le Tac, Naissance d'une dynastie du cognac : les Hennessy , Le Croît Vif , 2008.
- LVMH, Hennessy , 2026.
- Ministère de la Culture, base Joconde, Horace Vernet, Bataille de Fontenoy. 11 mai 1745 .