Verhalen van huizen · Cointreau
Heeft Cointreau de eerste reclamefilm uit de geschiedenis gedraaid?
Het huis Cointreau beweert bij een cameraman van de gebroeders Lumière de allereerste reclamefilm uit de geschiedenis te hebben besteld. De filmhistorici kennen verschillende eerdere reclamefilms, in Zwitserland, de Verenigde Staten en Frankrijk. Het record houdt geen stand; wat het onthult over een huis dat heel vroeg in beelden dacht, wel.
Het verhaal
Cointreau heeft de gefilmde reclame niet uitgevonden, maar het huis begreep eerder dan veel anderen dat een likeur wordt verkocht door een personage en door een flesvorm.
Angers, 1849. Twee suikerbakkersbroers, Adolphe en Édouard-Jean Cointreau, openen een kleine distilleerderij. Hun eerste specialiteit is de guignolet, een kersenlikeur. Het huis vestigt zich spoedig in de rue Molière, en het is de volgende generatie, met Édouard Cointreau, die een likeur van zoete en bittere sinaasappelschillen zoekt, gedistilleerd.
Het huis dateert die likeur nu van 1885, het jaar waarin het in Angers zijn merk en zijn fles deponeert; lang heeft men 1875 gezegd. De vorm is vierkant, met afgeschuinde hoeken, en is sindsdien nauwelijks veranderd. Het etiket draagt dan “Triple Sec”, een naam die het huis heeft laten vallen, vanwege de tientallen nabootsingen die hem hadden overgenomen en omdat het Europese recht het product onder de likeuren rangschikt.
In de vierkante fles zit een kleurloze likeur. Schillen van bittere en zoete sinaasappels, gedroogd of vers, trekken in alcohol en gaan dan door koperen alambieken, die er alleen de aroma's van behouden; daarna voegt men suiker en water toe. De likeur heeft 40 % vol. Hij ruikt meer naar de schil dan naar het sap en wordt, volgens het huis, licht troebel bij contact met ijs: bij het afkoelen scheiden de etherische oliën van de sinaasappel zich van de alcohol.
Wat opvalt in de geschiedenis van Cointreau, is de plaats van het beeld. Aan het eind van de eeuw verschijnt de Pierrot op de affiches van het huis. Het personage uit de pantomime, wit gezicht en plooikraag, dient eerst voor de guignolet: het is die welke Henri Gustave Jossot tekent, met dikke zwarte lijnen op een rode achtergrond. In 1898 maakt de affichekunstenaar Nicolas Tamagno hem tot het embleem van de sinaasappellikeur. Een personage, een fles, een naam: een heel reclamesysteem is al op zijn plaats.
Volgens het huis is de volgende stap de film. Een cameraman van de gebroeders Lumière zou voor hem een korte film hebben gedraaid waarin de Pierrot optreedt, gepresenteerd als de allereerste reclamefilm uit de geschiedenis. Het idee is verleidelijk: in die jaren is de cinematograaf enkele maanden of enkele jaren oud, en zijn cameramannen reizen door Frankrijk en Europa om alles te filmen wat beweegt, ook voor opdrachtgevers. Een huis dat al in personages en silhouetten dacht, had alle reden zich ervoor te interesseren.
Het familiehuis fuseert in 1990 met Rémy Martin tot de groep Rémy Cointreau. De distilleerderij van Angers werkt nog steeds, in Saint-Barthélemy-d'Anjou, met een museum dat voor het publiek open is.
De legende tegenover de bronnen
De legende
Zoals het huis ze vertelt
Als pionier van de communicatie doet het huis Cointreau een beroep op een cameraman van de gebroeders Lumière om te maken wat de allereerste reclamefilm uit de geschiedenis zou zijn: enkele seconden waarin de Pierrot, mascotte van het merk, op het scherm tot leven komt.
Wat de bronnen zeggen
De filmhistorici kennen verschillende oudere reclamefilms. De eerste goed gedocumenteerde, Laveuses, door Alexandre Promio voor de gebroeders Lumière gedraaid, wordt op 7 mei 1896 in Genève vertoond en prijst een zeep aan, Sunlight, waarvan de naam op borden zichtbaar is. De firma Edison draait Admiral Cigarette in 1897. In Frankrijk draait Félix Mesguich, een andere cameraman van Lumière, in oktober 1898 een film voor de verf Ripolin.
De film van Cointreau kan hebben bestaan: een Lumière-cameraman kon heel goed voor een huis uit Angers werken. Maar men kent er geen kopie van, geen datum, geen vermelding in een catalogus uit die tijd, en het huis geeft het jaar niet. In het beste geval zou hij na Laveuses komen.
De datum van de likeur levert een ander probleem op: 1875, lang herhaald, steunt op geen enkel gepubliceerd document, en het huis geeft nu de voorkeur aan het depot van 1885, controleerbaar bij de griffie.
Dus, legende of geschiedenis?
Wat denkt u, voordat u het antwoord leest?
Kies een graad: het is de vraag die de historicus zich bij elk verhaal stelt.
Zekerheidsgraad : Legende
Legende voor het record: andere reclamefilms gingen eraan vooraf.
De titel “eerste reclamefilm uit de geschiedenis” houdt geen stand tegenover de filmografieën: Lumière, Edison en Mesguich draaiden merkfilms al in 1896, 1897 en 1898. Het bestaan zelf van de film van Cointreau blijft een huisoverlevering, bij gebrek aan kopie en datum. De werkelijke bijdrage van Cointreau aan de geschiedenis van de reclame is wel zichtbaar op zijn affiches: een personage en een fles die volstaan om het merk te zeggen.
Hoe we het weten
Elke datum in dit verhaal verwijst naar een van de bronnen hieronder. De zekerheidsgraad leest u af aan de lijn: doorgetrokken voor gestaafd, gestreept voor waarschijnlijk, gestippeld voor traditie, dubbel voor legende.
Mijlpalen
-
1849 Adolphe en Édouard-Jean Cointreau openen een distilleerderij in Angers -
1885 Depot van het merk en van de vierkante fles bij de handelsrechtbank van Angers -
1896 Laveuses, merkfilm van Lumière, vertoond in Genève -
1898 De Pierrot van Tamagno wordt het embleem van de likeur -
1898 Félix Mesguich draait een film voor de verf Ripolin -
1990 Fusie met Rémy Martin: geboorte van Rémy Cointreau
Gestaafd- vastgesteld door documenten uit de tijd van de feiten.
Waarschijnlijk- aannemelijk en in overeenstemming met de bronnen, zonder rechtstreeks bewijs.
Traditie- doorgegeven door het huis of het plaatselijke geheugen, zonder document dat het bevestigt of weerlegt.
Legende- tegengesproken door de bronnen, of achteraf verzonnen.
Wat onzeker blijft
- De film van Cointreau, zijn bestaan, zijn datum en zijn maker: geen kopie of vermelding uit die tijd teruggevonden.
- De datum van de likeur: 1875, wijdverbreide overlevering, of 1885, depot dat het huis aanvoert, na te gaan bij de griffie.
- De datum van de fusie met Rémy Martin: 1989, 1990 of 1991 naargelang de bronnen.
Bronnen
- Cointreau, Histoire , 2026.
- Le Giornate del Cinema Muto, Laveuses , 2018.
- Luke McKernan, Félix Mesguich, Who's Who of Victorian Cinema .
- Rémy Cointreau, Our history , 2026.
- European Route of Industrial Heritage, Cointreau Museum .